Kakawin Kutawanija


om awighnamastu nāma śiwaya

 

 

ᬯᬶᬭᬫᬭᬵᬕᬓᬸᬲᬸᬫ᭟

wirama rāgakusuma

 

 

ᬰ᭄ᬭᬷᬭᬢ᭄ᬦᬾᬰᬲᬶᬦᭂᬫ᭄ᬩᬳᬾᬂᬓᬯᬶᬢᭂᬓᬧ᭄ᬫᬫᬶᬚᬦᬢᬸᬦᬰᬵᬲ᭄ᬢ᭄ᬭᬤᬸᬃᬪᬕ᭞

ᬧ᭄ᬭᬚ᭄ᬜᬵᬧᬵᬭᬫᬶᬢᬵᬧ᭄ᬯᬘᬶᬢ᭄ᬢᬫᬡᬶᬦᬶᬂᬓᬯᬸᬮᬭᬶᬦᭂᬕᭂᬧᬶᬂᬫᬦᬄᬥᭂᬥᭂᬢ᭄᭞

ᬲᬂᬮ᭄ᬯᬶᬃᬫᬵᬲ᭄ᬲᬶᬦᭂᬧᬸᬄᬫᬭᬶᬂᬳᬺᬤᬬᬲᬹᬓ᭄ᬱ᭄ᬫᬫᬦᬸᬚᬭᬸᬫᭂᬲᭂᬧ᭄ᬢᬸᬢᬸᬃᬳᬬᬸ᭞

ᬲ᭄ᬯᬾᬘ᭄ᬙᬵᬢ᭄ᬯᬦ᭄ᬓᬸᬲᬸᬫᭂᬗ᭄ᬓᬳᬷᬦᬚᬦᬢᬸᬮ᭄ᬬᬫᬫᬶᬓᬍᬩᬸᬭᬶᬂᬲᬸᬫᬸᬃᬳᬕᬸᬂ᭛

 

śrī ratneśa sinĕmbaheng kawi tĕkap mami jana tunaśāstra durbhaga

prajnāpāramitā pwa cittamaṇi ning kawula rinĕgĕping manah ḍĕḍĕt

sang lwir mās sinĕpuh maring hrĕdaya sūksma manuja rumĕsĕp tutur hayu

swecchā twanku sumĕngka hīnajana tulya mami kalĕburing sumur agung.

(1-1/1)

 

 

ᬦ᭄ᬤᬦ᭄ᬫᬗ᭄ᬓᬾᬚᬶᬦᬲᬗ᭄ᬓᬣᬵᬯᬶᬦᬗᬸᬦᭂᬦ᭄ᬓᬯᬶᬧᬦᬫᬭᬶᬫᬸᬃᬘ᭄ᬙᬶᬢᬾᬂᬫᬦᬄ᭞

ᬲᬗ᭄ᬓᬾᬂᬚᬵᬢᬓᬢᬢ᭄ᬯᬬᬾᬓᬶᬓᬸᬝᬯᬵᬡᬶᬚᬘᬭᬶᬢᬳᬭᬦ᭄ᬦᬶᬓᬶᬂᬓᬯᬶ᭞

ᬦᬗ᭄ᬳᬶᬂᬲᬫ᭄ᬧᬸᬭᬦᭂᬦ᭄ᬧᬓᬷᬃᬢ᭄ᬬᬦᬶᬓᬶᬢᬦ᭄ᬳᬦᬭᬲᬦᬶᬭᬪᬵᬱᬢᬦ᭄ᬳᬍᬧ᭄᭞

ᬫᭂᬦ᭄ᬢᬄᬢᬦ᭄ᬕᬸᬫᬯᬾᬲᭂᬦᭂᬂᬲᬸᬚᬦᬲᬸᬤ᭄ᬥᬶᬬᬫᬘᬳᬸᬧᬯᬵᬤᬩᭂᬓ᭄ᬥᬢᭂᬂ᭛

 

ndan mangke jinasangkathā winangunĕn kawi panamari mūrchiteng manah

sangkeng jātakatatwa yeki kuṭawāṇija carita aran niking kawi

nanghing sampuranĕn pakīrtya niki tan hana rasanira bhāṣa tan alĕp

mĕntah tan gumawe sĕnĕng sujana suddhi amaca upawāda bĕk ḍatĕng.

 

ᬕᭃᬂᬮᬜ᭄ᬘᬂᬲᬶᬲᬳᬵᬬᬧᭀᬢ᭄ᬭᬓᬫᬶᬓᭂᬢ᭄ᬕᬸᬭᬸᬮᬕᬸᬳᬦᬭᬸᬂᬓᬯᬷᬰ᭄ᬯᬭ᭞

ᬢᬦ᭄ᬳᬶᬫ᭄ᬧᭂᬃᬓᬤᬶᬦᬶᬂᬕᬕᬓ᭄ᬲᬳᬫᬬᬹᬭᬬᬮᬕᭂᬤᬸᬮᬯᬦ᭄ᬕᬸᬦᬸᬂᬫᭂᬜᬦ᭄᭞

ᬯ᭄ᬯᬂᬯ᭄ᬭᬸᬄᬦᬶᬂᬳᬦᭂᬧᬓ᭄ᬕᬮᬃᬫᬧᬶᬯᬶᬓᬦ᭄ᬬᬫᬦᬩᭂᬳᬶᬲᬭᭀᬦ᭄ᬧᬶᬢᬸᬂᬲ᭄ᬯᬭ᭞

ᬓᬶᬜ᭄ᬘᬶᬤ᭄‌ᬚ᭄ᬜᬵᬦᬧᬸᬭᬸᬦ᭄ᬫᬸᬘᬧ᭄ᬚᬶᬦᬓᬣᬵᬢᬸᬳᬸᬳᬦᬸᬳᬸᬦ᭄ᬚᬸᬕᬸᬮ᭄ᬚᬕᬢ᭄᭛

 

göng lañcang si sahāya potraka mikĕt guru lagu anarung kawīśwara

tan impĕr kadi ning gagak saha mayūra ya lagĕdu lawan gunung mĕñan

wwang wruh ning anĕpak galar mapi wikan ya manabĕhi saron pitung swara

kiñcidjnāna purun mucap jinakathā tuhu-tuhu anuhun jugul jagat.

 

ᬢᬢ᭄ᬓᬵᬮᬦ᭄ᬬᬫᬥᭂᬕ᭄ᬦᬭᬾᬦ᭄ᬤ᭄ᬭᬦᬮᬤᬢ᭄ᬢᬲᬶᬦᬶᬯᬶᬲᬍᬩᬵᬦᬶᬓᬂᬚᬕᬢ᭄᭞

ᬭᬶᬂᬓᬵᬰᬶᬧ᭄ᬯᬳᬭᬦ᭄ᬦᬶᬓᬂᬦᬕᬭᬰᬰ᭄ᬯᬢᬲᬸᬓᬭᬳᬚᭂᬂᬦ᭄ᬤᬢᬦ᭄ᬧᭂᬕᬢ᭄᭞

ᬯ᭄ᬯᬦ᭄ᬢᭂᬦ᭄ᬧᬯ᭄ᬬᬯᬳᬵᬭᬭᬶᬂᬓᬸᬦᬓᬯᬶᬢ᭄ᬦ᭄ᬬᬲᬓᬭᬶᬩᬦᬶᬚᬓᬮᬶᬄᬤᬶᬭᬶ᭞

ᬫᬸᬢ᭄ᬭᬤ᭄ᬭᭀᬳᬓᬤᬤ᭄ᬬᬧᬹᬃᬯᬤᬸᬓᬲᬂᬓᬸᬝᬩᬦᬶᬚᬓᬬᬾᬂᬘᬶᬦᬶᬤ᭄ᬭᬫᭀᬂ᭛

tatkālanya maḍĕg narendra naladatta siniwi salĕbā nikang jagat

ring kāśi pwa aran nikang nagara śaśwata suka rahajĕng ndatan pĕgat

wwantĕn pawyawahāra ring kuna kawitnya saka ri banija kalih diri

mitradrohaka dadya pūrwa duka sang kuṭabanija kayeng cinidra mong.

 

ᬯᬶᬭᬫᬰᬵᬃᬤᬹᬮᬯᬶᬓ᭄ᬭᬷᬥᬶᬢ

wirama śārdūlawikrīḍita

 

kocap mangkya hana pwa wāṇija sugih sarwa drĕwe mas pirak

munggwing kāśi jĕnĕknya sang kuṭa sinĕngguh nāma ning wāṇija

āpan munggu ri koṭa yeka dadi sangkan mangkanāran ipun

kweh lumbungnya pĕnuh tĕkap pari matumpuk len jagung kekĕtan.

 

lumbung mesi kacang ijo juga makampil-kampilan len lĕnga

mwah salyan ri durung agung si kuṭa madrĕwya pwa kaṇḍang magöng

māran gobraja pomahan sapi wilang ning goh sugyan rong atus

prāpte neriti ning umahnya pagĕḍogan mesi saḍ ghoṭaka.

 

sang baṇyāga manak ya kāri awayah tan lyan pitung warṣa ya

sangkĕp rūpa bagus anak si kuṭa tan pendah kumārāṇdarat

sobhāgya pwa rare waṇigjana asing kahyunnya menggal tĕka

socap wāṇijaputra ratna sakĕcap yadyan dangan mwang abot.

 

doh sangkeng rika woya wāṇija jĕnĕk ring pūrwa deśa pwa ya

sang kojar ika deśawāṇija sinĕngguh reh mĕnĕng ring ḍusun

artha drĕwya tatan kalah ri kuṭabanyāga prabhāweng pasar

sarwendah paduwe dagang iki kinumpul sangka ning swakriyā.

 

asring deśawaṇik miḍĕr laku maring nūsāntara mrih barang

wus polih ingadol samūha ri pasar saṇḍing siring deśa doh

yan wus lungha liwar ri unggwanira sang sthānin asinggah pwa ya

lwir antĕn kaka sang kalih paḍa ri rāma mwang sirang lakṣmaṇa.

 

tan warṇan tĕka deśawāṇija maring weśmanya sang koṭaja

usṇā tīkṣṇa bĕnĕr patangga sadawĕg sang deśa singgah ngkana

egar sang kuṭa duk manon tĕka nirang mitranya sangkeng adoh

reh lintang rumakĕt pamitranira sang ro tulya sānak kadang.

 

mocap sang kuṭawāṇija gya anapeng deśa ryuwus ning parĕk

he mitrangku añar ḍatĕng atisuka twas sang hulun tan pira

saprāptanta masinggaheng kuwu isun lwir warṣa ring kārttika

yekojar kuṭa ring swamitranira lūd sang deśa mojar mĕne.

 

duh mitrangku dahat kasih tuhu haneng jro twasku tan sah paḍa

polih mitra tulus lwiring kita raseng kahyunku wantah siji

tan len ring kita tan malih hana maring salwā nikang kāśi ya

mangkocapnira deśawāṇija ri kañca lwir udan sarkara.

 

wus sojar sira deśawāṇija atakwan sang kuṭeng sang kaka

āpan ring wuri ning si mitra iku wowotan tinon kweh pisan

munggah ring gilingan sayukti dinahut de ning krĕwag danta ya

sangkeng wāhana ring wurinya juga sang mitreka kañcit turun.

 

ḍuh sawyakti katon tĕkapku aparan ungkurta ring wāhana

akweh bwat juga tonku sugya kita lungheng doh tĕhĕr mrih barang

ndah    mangke warahĕn yayinta sabĕnĕr ning ḍātu winwat iku

yan mās rājata yan mirah athawa lungsir wastra sangkeng cina.

 

paścat jāti kakang alābha sapuput madwal alantih ri doh

tan sah ngwang paparĕng subhāgya kaka reh tunggal raseng hyun juga

tunggal duhka parĕng sĕkĕl siji girang tan len makarwālĕjar

nā sojar si waṇik ri deśa acucud āpan arĕp wruh sira.

 

kañcit deśawaṇik sahur lĕgi mucap ring sodagar koṭa ya

he antĕn rungu socapanku tuhu tan mas tan pirak tan mirah

tan lungsir juga tan samūha kaya ning sojarta ring ngwang sami

yeko lānggala wotku ring śakaṭa bontĕn lwir katarkeng wahu.

 

sojar bandyaga deśa tan dwa gumawe sang koṭa mangke mĕnĕng

glis sang ro umasuk maring kuwu sinanggran sarwa bhojāraka

sangkĕp sesi nikang mahānasa katur ring mitra māwak tamuy

cetī sewita angratĕng hara tatan lon lwir suruh ning tuhan.

 

tĕk tĕk tĕk muni ning prabantu anĕtĕk tan arari lwir tabuh

baṇḍung ramya muninya tulya amatĕh gĕṇḍing si gambang manis

añjrah ambu bawang jasun sama ginoreng len rĕrĕmpah wangi

mār mrik ambu sakeng gĕnah aratĕngan anggoda ning sang lapā.

 

agyeng sang ḍatĕngan katur nasi putih mewak lawar len urab

mwang goḍe sarapah jatah bawi jangan terong pare len ares

meh lulya pwa ya ring piring misi gĕrang baṇḍĕng kacang len sahur

mwang sambĕl angatag mĕḍal idu lĕwih sambĕl matah len cicang.

 

kolak lūd tĕka dadya kañca sudagar roro silih gonita

kondur wus cinicip tĕlas ri tĕka ning soroh rujak angrĕjĕk

poh bangkwang kalawan nanas papaya ya lwir anggugah ṣaḍrasa

polih sang rwa warĕg inak kaya bubukṣah tan wikalpeng ḍahar.

 

tunggang adri bhaṭāra sūrya sudagar karweku kantun rika

ndan munggwing salu loji sang rwa aguyon mojar ri tingkah dangū

anrus sang rwa walik sahur sinahuran nghing tan sĕkĕl ring hati

mangke wus sira sang kalih paḍa silih mojar raris śarwarī.

 

 

 

wirama rajanī

 

atha ri huwus lĕlĕh si sudagar aluwar pwa sira

sinungana deśawāṇija gĕnah akulĕm irika

ri salu kulon sayukti kaya ring rumuhun apatĕh

laju aturū ri wus sira anampĕhi paṇḍamira.

 

tucapa ḍatĕng bangun rahina sang tamu wus atangi

ataki-taki pwa deśabanija praya moliha ya

arĕpira aṇḍarung laku ri wanwanipun ka timur

irika raria mucap banija deśa ri mitranira.

 

yayi kuṭa mangkya amwita sirang kaka ring rasika

hana siji pinta ning mami amoga tulus katĕkan

wuluku ri wāhanangku sakatah iku pañca atus

tinuwawakĕnku ring sira samūha yayinku kasih.

dadi sira koṭawāṇija gawok rumĕngö puniku

ri wahu huning ya lānggala haneng gilingan puniku

kinira kidik sajāti niku bĕk kawilang prasama

apituwi deśawāṇija marĕp asalah prasama.

 

sahurira ring si deśa samĕne kari kābhinawa

kaka pakiranku tan hana lĕwih saka ring sadaśa

wuluku nipun ḍalĕm i pamawanta haneng palipir

tuhu ya limang atus pawilangan iku tan kahiḍĕp.

 

iki saka ĕndi polihana denta tĕkeng sahiki

saduga warah ri ngong kaka arepku wikan saduga

halaniki yukti mūlya abĕcik sami tan ahala

suka kita poliheng iki ingong paparĕng asuka.

 

laju asahur dusunbanija tulya juruh sakĕḍung

wuluku samūha sangka ni pasuhku ri deśa kidul

saka pagaway sira mpu aparab mpu śilāśayana

sumaguṇa śūra śaktinira tur inarūm ri sarāt.

 

bratanira duk akārya wĕsi tan pahi ring bhuwana

apalu tangan paronnira pupū aharĕng ya galih

apinira pañcaḍātra akikir sira pañcanaka

juga acapit tangan kiwa irung jumĕnĕng ububan.

ika ta kadibya ning mpu ahurip wĕsi tan winilang

ika ta nimitta ning hana barang abagus katĕmu

lĕwihira tan siring dadi adolku abeya agung

lĕwihi tigang kupang manawa argha nipun inadol.

aku atitip sawuntu wuluku prasameng kita tah

ri samaya ro wĕlas dina jĕmah awaluy pwa mami

praya anagih barangku tinitip iki tur inadol

aja lali he yayinku kuṭawāṇija mogha hayu.

 

sahurira koṭawānija ri sarwa paminta ika

tuhu kaya lingta mangkana linakwa tĕkapku juga

sakadi salamba ning rĕma pinarwa tatan pasalah

dadi gisi lingku aywa kita sangśaya ring sangulun.

 

iriki tathāpi tan hana gĕnah atitip dagangan

sajawa umunggu ring paturagan juga kāri suwung

tuhu kaya mangkana pwa kahananku cukup apa tak

laju angucap kakangnira rĕko ika tan apa ya.

 

tujara mĕne huwus awali deśawaṇik ri timur

sawajahalanya wus winawa ring pakudān prasama

lami-lami muṣna tan kadulu deśawaṇik ri hĕnū

kuṭabanija glising laku waluy pakudān pwa sira.

 

dinulu malih salānggala sinimpĕnipun irika

ahalĕpi rūpa tan hana kurangnya ikang wuluku

tĕka pangatag rajas analimur pagĕhing wacana

samaya rĕbah tĕkap hati arĕp ri mahāḍana ya.

 

mala ya haneng manah suka amintara tan apagĕh

mala hati pamrihing wara padūm juga lābhasadā

mala ri sumitra tan hana kalih sahujar aliñok

mala makaḍang ya dĕnggi tinanĕm lumaris pinupu.

 

kadi dapĕting bulan tiba raseng hati duk samana

angawasa lānggaleng paturagan pwa arĕp si kuṭa

tujara umĕtwa durnaya hiḍĕpnira koṭawaṇik

ryuwusira polihing winaya tulya jaran agirang.

 

 

wirama aśwalalita

 

wulukunipun wilangnya tĕkaping si koṭabanija ryuwus ri pakudān

sami tuhu tan kurang ri salimang atus ya kinĕmit rikang pakapalan

prasama pinindaheng jaba raris inunggahana ring padāti si kuṭa

winawa kidik-kidik raju dinol ri thāni sawawĕngku deśa puniku.

 

ndatatita polihing kasulabhan si koṭabanija ryuwus hala dinol

tĕka kumucur ikang ḍana irib jawĕh kapitu sök pĕnuh tinarima

si tuna pisis gĕlis lumaku saṇḍa ring kuṭawaṇik wirehnya kawĕḍi

wĕḍi ri tĕlas nikang wuluku mūlya tan hana malih samāna ri nika.


hana magaḍe limar hana gaḍenya goh juga kalung mawot kanaka tah

hana agaḍe waḍūjana tatan kasih ri kulawarga dadya gagaḍen

suka hati koṭawāṇija ri wus tĕlas wuluku ring umah kuda dinol

suka juga nāla sang kuṭa apan ḍapĕt sakatahing pisis juga gaday.

 

awali si koṭa wus hala tĕlas dinolnya ri kanang pradeśa sadaya

laju tahi ning tikus winawa ring gĕnah kuda dangū tĕkap kuṭawaṇik

prasama makampilan saduga tan kidik winawa ring umah kudanira

sapaḍu nikang umah kuda ratāpaḍĕt sinawuran tĕkap tahi tikus.

 

asĕmu girang si koṭa rinaseng sapūrṇa pawilang nayanya ri kana

tahi ika wus katah sinawuran ri sarwa papadon ndatan hana liwat

lalu awalik pwa sang kuṭa sirĕp haneng pakasutan sawus rawi bĕnĕr

mapi-mapi tan hana pwa sagawe cĕlor linaku ring si deśabanija.


kadi samaya ryuwus daśa lĕwih kalih dina mĕne ḍatĕng jana ḍusun

sira iniring hulun lima wĕlas arĕpnya managih barang sinalahan

ryarĕpi lĕbuh umah si kuṭa  lūd si deśa umasuk maring kuwunira

anĕpĕri jöng paturwanira koṭawāṇija raris asambat-irika

 

awungu si koṭa tur mĕtu sakeng gĕḍong mapi awaknya kāri asakit

laju asahur si koṭa anapeng si mitra ḍumatĕng ri wismanira tah

kaka tĕka mangkya meh lali isun ri wus samaya rong wĕlas dina mĕne

nda kaka raris rĕrĕh wuluku ring gĕḍog tanana singkabĕn saka kuna.

 

aku kĕna roga yeka ta nimitta ning aku saking kaka lunga bali

ndatana ḍapĕt prayatna ri barang dumadya titipanta ring kami iki

tapi rasa ning manahku saka ngūni tur tĕka ri mangkya tan hana kalen

kadi apa ngūni kasrahi tĕtĕp samangkana sayukti lānggala sira.

 

asĕmu manis si deśabanija ryuwus amirĕngö ujar kuṭawaṇik

gya akalihan umungsi umahing jaran ri tĕpi neriti kuwunira

si banija karwa sĕmwa guyu tur silih wacana tulya tan hana hinöt

irika gĕlis lawang pakapalan binungkahira ring kṣaṇa tan-alama

 

dadi ta kaget si deśabanija tumonnira salānggalanya tanana

mapi-mapi koṭawāṇija parĕng kaget nikaṭa ning si deśabaṇija

ataña si deśawāṇija uḍuh yayinku hana ring ndi lānggala mami

warahana sang hulun saduga reh ilang sadaya tan paśeṣa iriki.

 

si kuṭa mĕnĕng kari pwa api tan wruhing karaṇa musnahing sawuluku

aḍu kaka mās sayukti mami tan huning ri wulukunta musna sapisan

laju masuking papa dwa ni gĕḍog si koṭa manĕngĕr paran hala hilang

irika raris inambila puriṣya ning tikus-atimbunan ya gumunung.

 

śikharini

sru mocap lwir tan doṣa si kuṭa ri polih tahi tikus

uḍuh radyan akweh hana tahi tikus ring sana-sini

lihat sakweh patrīṇi ri pakapalan sök misi tahi

matumpuk-tumpuk tan parimita umeh lwir giri tahi.


raseng hyun ingwang lānggala kita hilang sangka ni tikus

galak rūpārodra pwa ya kahananing mūṣika iku

tĕlas ning drĕwyanta prasama tinaḍah mūṣika kaka

lihat cihne sakweh tahi makawanĕh ning para tikus.


ryuwus drĕwyan teka prasama pinangan mūṣikagaṇa

nimitta kweh mwang göng juga tahi tikus añjrah-iriki

samangkā tarkeng hyunku kaka amalang jāti ni kita

kalūd atyanteng mūlya wuluku kiteman sami hical.

 

kabāngan ro netranya si kahilangan wusnya amirĕng

ri sojar ning sang kaṇṭi kaluṣita tan siddha tinawing

patĕh ring duryan wus katasakanipun paṣṭi katara

ujar bobab impĕr kadi nika angantos kalukaran.

 

si deśāgöng bhagneng hati ri si inaṇḍĕl mrĕsa ri wāk

dangū mocap sanggup samasa tinagih las mapi-mapi

atiṇḍih ring sojar wipatha malupeng mitra samaya

mināgan ring kaṇṭinya kadi salĕbā ning jalaniḍi.

 

mucap sang adwe lānggala ri sira sang koṭawalija

asingsal sojarta mrĕsa ya saḍiḍik tan hana bĕnĕr

ri wetan kulwan lor kidul-ika rĕrĕh takwana juga

masa wwantĕn kang mūṣika bisa mangan lānggala wĕsi.

 

arah ingwang tan parcaya lĕwihi mangke angaku ko

ri ĕndi pwekang lānggala kinĕkĕsan denta sadaya

warah ring ingwang aywa lagi angucap adwa maliñok

raseng jro ning twas deśawalija iku lwah dahana rob.

 

sahur hop glis sang koṭa ri sira kakang kāri akĕdö

rahadyan kadyanggān apa ta sira mangke aja kĕdö

lihat sangkṣiptan mangkya kadi ri hayun ta prasama ya

ri sakweh tumpuk ning tahi ciri tikus wus kawarĕgan.

 

warĕg sangkan sakweh wuluku wĕsi sampun dadi pangan

uḍuh radyan kārepku kita aja göng sungkawa malih

gatinyan paścat wākya wuluku taḍah mūṣika sami

kadung mangkā nirdon juga sinĕsĕlan denta sudhana.

 

mĕnĕng mangke sang kecalan-ika raris mĕtwa si rare

anak sangkeng baṇyāgakuṭa iku rūpanya ahalĕp

maḍūrā sĕmwārūm si baṇija sakeng deśa irika

manawya wwantĕn marginira awalĕs mitra kuhaka.

 

tangan sang radyan sūnu ika dinawut deśawalija

ryarĕp ning sang rāma pragata inajak koṭatanaya

ucap sang deśa glis kadi angĕmu kang sodra sakĕḍung

uḍūh ngko mitrā sih tulusakĕna mangke hati kita

 

arĕp ingwang mangke adus-i tĕpi ning lwah suranadī

anak radyan sang lwir smara ya winaweng lwah juga kaki

arĕp i ngwang dadya pwa ya patuduhing mārga ri arĕp

anak radyan pāndel ku ri hĕnu dumeh tan kasasaran.

 

si koṭā glis mojar masa kaka lungeng lwah misi sasar

manah sang ngwang asring juga sarika adyus ri suraloh

sahur radyan baṇyāga tumuli sirang deśa awalĕs

udūh rānten aywa pwa kita tanageng sang mami mĕne.

 

tuhu sih kāruṇyangku ri kita sumitra prawara ya

patĕh ring sangketan ta kuna ri ingong mangkana sama

sutindih ngwang angrakṣa tanaya sireka prayagata

samangkā aywa sangśaya hi langakĕn gigwati sira.

 

sawus sojar sang deśa ika umĕnĕng sang kuṭawaṇik

alunghā radyan deśa a duluri sang koṭatanaya

alampah ring pūrwa pwa sira kalihan mungkuri rawi

tinūt mārgāgöng sor ni taru phala campur bahu sĕkar.

 

 

 

wirama kusumawicitra

 

kananga wilis sök amĕnuhi sanding

wangi nika campur ri wangi ni mangli

saruni dadu mwang tangi angiringi

ri kiri jalaprang kanigara tan doh.

 

taru ahijo rwannya anĕḍuhing hyun

sakadi payung bwat si malaku karwa

paḍa ri atöb poh hana majajar ya

anawuti kahyun arĕp-angalap ya.

 

tan-ala ma lampahnira ri awan gung

tĕka si kalih ring kuwu tĕpi deśa

agĕnah-i wetan kuwu ika mālit

umahira gorakṣa ika tinujwan.

 

ucapira sang deśa ri sira anghwan

gya kĕkĕsakĕn sūnu si kuṭa mangke

sahika pamintakwiki ri sireka

jaga-jaga den arjya si wĕka koṭa.

 

hĕlĕm-ika bontĕn aku tĕka ring ko

aja asĕrah ring sajana wanehan

syaku juga kewalya dadi anambut

ika pawĕkas deśabaṇija tan long.

 

tinurutakĕn ling baṇija tĕkapnya

winawa raris putra si kuṭa mingjro

ri salu si gopāla sisi kulonnya

salu abĕḍeg pring irika hinötan.

 

laju katiban sarwa aji pamungkĕm

si bĕga sabhūmi pwa guṇa kalumrā

linĕkas-aweh wwang sami paḍa lĕngleng

satĕlu bale göng paḍa tan-arungwa.

 

tuwi si rare tan mucap-aparan ya

alĕm-anurut ling waṇija samūha

ndatatita wus mangkana sagawenya

abali sira mrih gĕnah-i pangangswan.

 

tĕka ri nadītīra raju ya adyus

tucapa sawus adyus-i tĕpi ning lwah

gya binasahan wastranira samadhya

tumuli ingangge ya juga mawangsul.

 

tujara mĕne ring kuwu ni si koṭa

si kuṭa wikalpeng hati atakut ya

wĕngi juga tan moliha sira putra

hatinira asyūh sakadi kalahrwan.

 

 

 

wirama patrapatita

 

tan pira śoka kahyunira koṭabaṇija irika

ring arĕping lĕbuh pwa ya anganti tĕka ni tanaya

swe saka ring durung rawi anungganga giri sahika

prāpta mĕne gasir akakidung amĕlingi talinga.

 

sakṣaṇa deśawāṇija rawuh saha angulap-ulap

mundĕ lik-ing panon si kuṭawāṇija agila manah

duknya manon si deśa tĕka sāṇḍiri alaku alon

śīghra si koṭa mojar-i dusunwalija kapituhu.

 

he kaka dadya mangkya tĕka tan patanaya ni mami

ring ndi anakku lah duga warah ri mami aja dawā

deśawaṇik raris ya asahur madura cumarita

ndah rungu lingku mitra tanayanta hilang-i tĕpi loh.

 

duk aku len anakta tumĕkeng tĕpi ni suranadī

ngkāna alap-alap angibĕrĕn si wĕka bagus-alit

minḍuhuring langit winawa de aganilaya sira

lūd aku asru anghriki hĕlang iku agarawalan.

 

prāpta tĕlĕng sunge aku anūti laku alap~alap

tur anĕpak-nĕpak bañu arĕpku si wĕka linĕpas

yadyapi wus samangkana makin aluhura si hĕlang

tan bisa denku amburu malih kaga umibĕr-adoh.

 

he yayi tan prasiddha tuwi yan aku parĕng-umibĕr

tūt tapaking hĕlang sabari anglayanga taha bisa

mangkana jāti mitra aja nastapa ri hati kaki

sūnu sireka wus inibĕrĕn kaga kadi ri mĕne.

 

netra si koṭawāṇija mabang ri wus rumungu iku

tan abĕnĕr salingta kaka durjanagati ta sira

kady aparan agöng awak~ikang alap~alap~irika

tan hana jāti paksi ika siddha amawa manuja.

 

deśawaṇik mucap yayi sayuktya kadi sapunika

ton ri sawastra ning mami basah kaya niki sadaya

cihna uwus aku mrih-i anakta ya saka ri kĕḍung

kady aparan malih smara bagus inibĕrakĕn~ĕlang.

 

sang kuṭa luhnira mrĕbĕs-aneng sapipi angapitu

prāṇanireka tulya barĕting katiga guragaḍa

heh aliñok ujarta kaya mangkana aja adawā

duṣṭagatinya yukti ta anakku kita amĕjahi.

 

tur angucap si deśabaṇija praya asahur-ujar

mitra kasih sajāti kaya lingku ika rĕsĕpana

cihna tatas pisan aku basah sadawĕgi samana

tūt ri ibĕr nikang kaga maring kali juga niyata.

 

nā yayi lah mĕne tulusakĕn hati aja ta ales

mangkana ling si deśa apaḍang juga sira awalĕs

ring ucapan si koṭa dawĕging wulukunira hilang

ikṣu walĕs ri sodra sama yan tahi winalĕs~apa.

 

tan tarima pwa koṭawaṇijeng ucapira si dusun

kroddha si rāma kelangan~anak kadi hari agila

tan arari ya wāk parusa sakadi śara sumawur

nghing winalĕs malih prasama de si kaparani ujar.

 

dadya tatar uwus juga ri wākparusa kaya ika

sangka ni ro walĕsnya tiga yan lima walĕs~adaśa

mangkana tulya śela asusun tĕka dadi acala

nghing bhaya tan hade ri wĕkasan tiba niku adangan.

 

reh sama sodagar rwa tan~anāngaku ḍiri asalah

awyawahāra sang rwa ri ajĕng sira sujanagati

ring pragiwangsa bodhi umawak sira dadi jĕjĕnĕng

dyakṣa haneng nagantunika sang sura jina manurun.

 

tan cala rūpawān sira alĕp juga ri muninira

wwang sama tan siring suka nipun ri wus~atĕmu raden

lwir trĕṇa tĕmpuhĕn rawi silih kĕna udan~ararab

ārya jinārtha tulya waringin anĕḍuhi bhuwana.

 

enjang~ipun   si wāṇija makarwa tĕka mara sabhā

añjali ring ayun sira mahājina raju aguwug

sang rwa alungguheng kiwa tĕngĕn kramapati ri tĕngah

śīghra atakwana pwa ya sirārya ri baṇija kalih.

 

rūpanira lwiring kusumabāṇa tumuruni lĕmah

jñānanire lĕmah tan~ana campur~i kawaśa maya

darśaṇamārga yeka ta pakandĕlira ri bhuwana

sarwa ucapnya tan hana salah sami dadi pamutus.

 

tur wihikan pwa ārya jina ring baṇija mawa susah

sojarireng si baṇḍyaga kalih kadi madhu aranu

yan awali pwa lānggala si deśa iku tan~akurang

jah juga koṭa putra awalik ri bapanira dangū.

 

 

wirama rāgakusuma

 

oṁ dīrghāyuṣa śakti nirmala katur ri jawa kuna unud dahat wara

mungguh pūrwa kawitnya sang sujana awruhi rasa kawi bhāṣitakrama

widyā śāstra suluh nikang hati sayukti padha kusuma tan alum ika

rangkĕp prodi kasih amogha kawĕkas satata jaya kadiwyacakṣu ya.

 

iti kakawin kuṭawāṇija.

 

 

 

Komentar